5S در ایران باستان
اگر بخواهیم تاریخچه نظم و پاکیزگی را در ایران بررسی کنیم باید به زمانهای بسیار دور برگردیم. در ایران باستان نظافت و پاکیزگی از اهمیت والایی برخوردار بوده است. ایرانیان آب خاک و آتش را مقدس میدانستند لذا در حفظ پاکیزگی آن می کوشیدند. این رعایت نظافت تا حدی بود که مردگان خود را با آداب خاصی به مواد این خصوص آغشته میکردند و آنها را به دور از شهر در بالای کوه قرار میدادند تا آلودگی آن به شهر وارد نشود. همچنین آنها برای طی مسیر تا بیرون شهر از روشهای کمک میگرفتند تا از برخورد آن با آب روان جلوگیری شود و به این ترتیب مانع آلوده شدن آب نیز میشدند. نظافت در طول سال تنها به پایان هر سال خط نمیشده است، بلکه اعیاد و جشنهای آیینی و مذهبی نیز وجود داشت که مردم در فرصتها و ماههای مختلف سال با تمیز مرتب کردن محیط اطراف خود را برای آنها آماده میکردند. از میان این جشنها میتوان از جشن برداشت گندم نام برد که هر ساله در شروع فصل پاییز انجام میشد. مهرگان از ۱۰ تا ۱۹ مهر ماه ادامه داشت.
بعدها با آمدن دین اسلام به ایران نیز این سنتهای پسندیده ادامه پیدا کرد. دین مبین اسلام بر رعایت نظافت شخصی تأکید فراوان دارد. این تأکید بر دستوراتی هم چون شرط پاکیزگی و با وضو بودن هنگام نماز به خوبی نمایان است.احادیث فراوانی هم که از پیامبر اکرم در رابطه با رعایت نظافت و پاکیزگی شخصی و تمیز نگه داشتن محل زندگی و کار وجود دارد نشان دهنده اهمیت فراوانی است که دین اسلام برای پاکیزگی که قائل شده است. همانطور که از تاریخ ایران باستان و ایران اسلامی پیداست همواره پاکیزگی و نظم محیط از عوامل مهم زندگی مردم بوده و با نامها به اشکال مختلف به صورت دورهای و مداوم انجام میگرفته است. در واقع ما در تاریخ ایران شاهد نمایی از”۵s” هستیم و قرنها است که در حال اجراست. لذا این اصول به هیچ عنوان نوپا و نوظهور نیستند و تنها اسامی آنها عوض شده و رنگ و بوی جدیدتری به خود گرفته است.
نظام آراستگی محيط كار 5s چیست و چه اهمیتی دارد؟
نظام آراستگی محیط کار 5s یکی از روشهای پیشرو در مدیریت و بهرهوری در صنایع بوده است که پس از جنگ جهانی دوم و با الهام از نظام خانهداری صنعتی یا Housekeeping، برای نخستین بار در صنایع ژاپنی و در نظام تولید به هنگام (Just In Time) معرفی شد.
ساماندهی و مرتبسازی محیط اطراف ممکن است در زمانهای مختلف صورت پذیرد، اما بدون تکرار همیشگی، تأثیری در محیط کار ایجاد نخواهد شد. هدف از این نظام، حفظ، نگهداری و استانداردسازی است به نحوی كه از به هم خوردن دوباره نظم ايجاد شده جلوگيری به عمل آيد. از جمله المانهای لازم برای حفظ و نگهداری سیستم پیادهسازی شده، تعهد مدیریت، تخصیص بودجه لازم، کارگروه یا کمیتهای فعال، مشارکت پرسنل، سیستم انگیزشی و مکانیزم پاداشدهی، برنامه ترویج نظام آراستگی محیط کار 5s و … است.
استفاده از نظام آراستگی محیط کار 5s عاملی مهم در کاهش زمانهای تلف شده به شمار میرود، به گونهای که زمان پاسخگویی به درخواست کارها و زمان انجام کارهای تعمیراتی تقریباً ۲۰ درصد کاهش مییابند.
دستاوردهای پیادهسازی نظام آراستگی محيط كار 5s:
- تلاش برای ایجاد عادتهای صحیح درکارکنان
- کاهش زمانهای جستجو
- قابل لمس بودن نتیجه کار برای همه
- ايجاد و تقويت روحيه كار گروهي در قالب كار تيمي
- ارتقاء روحيه كاری، رضايتمندی شغلي و علاقه کارکنان به محیط
- بالا رفتن سطح خلاقیت افراد و بهبود وضع ظاهری سازمان
- بهبود بهرهوری شركت از طریق شناسايي و رفع اتلافها
- کاهش چشمگیر خطاها و اشتباهات
